De cijfers: indrukwekkend, maar met nuance
De AI Monitor 2026, gebaseerd op data van 52 Nederlandse ziekenhuizen (73% van het totaal aantal ziekenhuizen in Nederland), schetst een beeld van snelle vooruitgang. Bijna de helft van de ziekenhuizen (48%) beschikt ondertussen over een AI-strategie - een stijging van 20 procentpunt tegenover vorig jaar. Driekwart heeft een AI-beleid opgemaakt, en 90% gebruikt ondertussen generatieve AI. Op het eerste gezicht lijkt de zorgsector dus goed op weg.
Maar kijk je dieper, dan valt op dat de meeste AI-toepassingen zich nog in de verkennende of pilotfase bevinden. Nederlandse ziekenhuizen werken gemiddeld aan 18 AI-toepassingen, maar slechts enkele daarvan zijn al volledig geïmplementeerd. De verwachtingen over de impact van AI liggen bovendien duidelijk hoger dan de gerealiseerde impact tot nu toe. Met andere woorden: er wordt veel geëxperimenteerd, maar de stap naar structurele waarde blijft een uitdaging.
Twee visies op AI in het ziekenhuis
Wat de monitor niet toont, maar wat wij in de praktijk heel duidelijk zien, is dat er ook in de zorg erg uiteenlopende visies bestaan over de rol van AI in de organisatie. Bij NXTGN werkten we recent aan het AI-beleid van verschillende Belgische ziekenhuizen. Twee casussen illustreren dit verschil bijzonder goed.
Het ziekenhuis dat AI ziet als strategische hefboom
Het eerste ziekenhuis ziet AI als een differentiator. De ambitie is om koploper te zijn in de adoptie van AI - op een verantwoorde manier. Dat vertaalt zich in een sterk gecentraliseerde aanpak: een AI-manager die rechtstreeks rapporteert aan de directie, een AI-stuurgroep, en een uitgewerkte adoptiefunnel die projecten begeleidt van idee tot implementatie.
Dit ziekenhuis ziet AI niet alleen als een technologie om efficiënter te werken, maar als een manier om zich te onderscheiden. AI-projecten moeten bijdragen aan de strategische doelstellingen maar worden op deze manier ook een doelstelling op zich. Het resultaat is een organisatie die AI structureel verankert in alle afdelingen en processen.
Het ziekenhuis dat AI ziet als ondersteunende technologie
Het tweede ziekenhuis kijkt op een fundamenteel andere manier naar AI. Het kijkt naar AI zoals het kijkt naar eender welke andere technologie. De visie is helder: AI-systemen worden enkel geïntegreerd wanneer ze ook in andere organisaties reeds aantoonbaar meerwaarde bieden voor zorgverleners en patiënten.
Dat klinkt misschien voorzichtiger, maar het is een heel bewuste keuze. Dit ziekenhuis wil geen nieuwe "AI-organisatie" opbouwen naast de bestaande structuren. In plaats daarvan wordt AI-governance geïntegreerd in wat er al bestaat, met een belangrijke rol voor de Data Protection Officer en het ethisch comité.
Het beleid focust sterk op risicobeheer en praktische richtlijnen voor medewerkers. Welke types AI bestaan er? Wat mag wel en niet met patiëntgegevens? Hoe evalueer je een AI-aankoop? De ambitie voor een AI-officer wordt wel geformuleerd, maar eerder als ondersteunende rol dan als strategische leider.
Twee benaderingen, twee soorten beleid
Het verschil tussen beide ziekenhuizen is geen kwestie van goed of fout. Het is een fundamentele keuze op basis van de visie en strategie van het ziekenhuis, over de rol die AI speelt in je organisatie, en die keuze heeft directe gevolgen voor het beleid dat je nodig hebt.
Het eerste ziekenhuis heeft een transformatiebeleid nodig. AI verandert hier de manier waarop het ziekenhuis zichzelf positioneert, hoe het zich organiseert, en hoe het investeert. Dat vraagt om nieuwe rollen, nieuwe budgetten, en een governance die snel genoeg kan bewegen om bij te blijven met de technologie.
Het tweede ziekenhuis heeft een integratiebeleid nodig. AI wordt hier ingebed in bestaande structuren en processen. De focus ligt op risicobeheer, compliance, en praktische handleidingen voor medewerkers. De verandering is minder zichtbaar, maar niet minder belangrijk - het vereist net zoveel aandacht voor opleiding, bewustzijn en kwaliteitscontrole.
Wat de AI Monitor ons leert - en wat niet
De AI Monitor Ziekenhuizen 2026 bevestigt een aantal patronen die wij ook in de Belgische context herkennen:
De kloof tussen strategie en praktijk is reëel. 48% heeft een strategie, maar de meeste toepassingen zitten nog in de pilotfase. Dit is precies wat wij ook zien: het schrijven van een beleid is stap één, maar de echte uitdaging zit in de uitvoering. Hoe zorg je dat een AI-beleid niet in een lade belandt?
Generatieve AI is de grote versneller. 90% van de ziekenhuizen gebruikt het al. Dat brengt een urgentie met zich mee om een beleid te hebben, niet over twee jaar, maar nu. Medewerkers gebruiken tools als ChatGPT al, of je het nu faciliteert of niet. De vraag is of je dat op een veilige en verantwoorde manier doet.
Governance zoekt nog zijn vorm. 60% heeft een AI-board of regiegroep, maar de samenstelling en taken lopen sterk uiteen. Dit herkennen we: de juiste governance hangt af van je visie op AI. Een ziekenhuis dat AI als strategische hefboom ziet, heeft een andere beslissingsstructuur nodig dan een ziekenhuis dat AI zuiver als ondersteunende technologie beschouwt.
AI-readiness gaat verder dan technologie. De monitor toont dat financiële ruimte, AI-bewustzijn bij medewerkers en transformatievermogen belangrijke knelpunten blijven. Precies daarom geloven we bij NXTGN dat AI-beleid geen IT zaak is, maar een organisatievraagstuk.
De kernvraag voor elk ziekenhuis
Voordat je een AI-beleid opmaakt, moet je als ziekenhuis eerst je ambitie in AI formuleren. Er is geen fout antwoord. Maar het bepaalt de richting voor al je toekomstige beslissingen en investeringen in AI, van governance tot budget, van rolverdeling tot risicobeheer. En het eerlijk beantwoorden van die vraag is misschien wel de belangrijkste stap die een ziekenhuis vandaag kan zetten richting AI-ready organisatie.
Bij NXTGN ondersteunen we ziekenhuizen en zorginstellingen bij het ontwikkelen van een AI-strategie en AI-beleid dat past bij hun visie en ambitie. Van AI-exploratie tot een concreet beleidsplan, we denken graag mee.
